Dobro sam, doktore, odgovara pacijent ležeći na operacionom stolu dok dr Slobodan Ćulafić, preko “vodeće žice” i sistema mikrokatetera i katetera, u šumi krvnih sudova, pronalazi put do suženja na karotidi koje je prijetilo da izazove kod ovog mlađeg čovjeka moždani udar s nesagledivim posljedicama.

U Angio sali Kliničko-bolničog centra (KBC) Berane, pored ekipe “Vijesti” koja je prisustvovala ovom dvosatnom komplikovanom zahvatu, kraj operacionog stola su dva interventna neuroradiologa, instrumentar, rendgentehničar, anestezičar i anesteziolog – uigran tim na čelu sa dr Ćulafićem, iskusnim specijalistom interventne neuroradiologije, koji je do sada uradio oko 9.000 ovakvih složenih operativnih zahvata, pretežno na krvnim sudovima u glavi. Ono što je karakteristično za rad ovog vrsnog ljekara je da su pacijenti sve vrijeme u budnom stanju i stalnoj komunikaciji sa njim.

“Kod mene su pacijenti svi budni, bez obzira da li se radi aneurizma, arterijska malformacija ili suženje krvnih sudova u glavi i u vratu, jer na taj način ja ih pratim neurološki, pratim šta se dešava. Ukoliko primijetim da pacijent neadekvatno odgovara na moje zahtjeve, da li možda pomjera ruku, da li pomjera nogu, otvara ili zatvara oči, pitam ga nešto, razgovaram s njim, onda pacijent mora da se anestezira da bi se nastavila intervencija. Naravno, ostale parametre, pritisak, frekvencu, oksigenaciju prati anesteziolog”, naglašava dr Ćulafić, uz napomenu da su izuzetak pacijenti koji imaju krvarenje u mozgu ili moždani udar, i tada mora da se uradi intervencija u opštoj anesteziji.

U dva dana ovaj tim će u KBC Berane operisati šestoro pacijenata. Trojica su imali suženje krvnih sudova na vratu, jedan pacijent imao je i suženje krvnih sudova na vratu i na nozi, dva pacijenta sa aneurizmama u mozgu i jednog mlađeg pacijenta koji je imao arteriovensku malformaciju u mozgu.

Prije ulaska u operacionu salu Dr Ćulafić upozorava da je ovaj pacijent imao ranije tranzitorni infarkt mozga, prolaznu slabost i otkriveno je da je uzrok suženje krvnog suda na karotidnoj arteriji.

“On ima preko 90% suženja krvnog suda. Radio je kompletnu dijagnostiku na skeneru i nađeno je da, pored suženja karotide, ima i suženje krvnog suda na nozi i zbog toga imao i grčeve u nogama. Nama je cilj, ideja da uradimo i karotidu, da ga zaštitimo da ne bi došlo do razvoja moždanog udara, i da mu riješimo suženje krvnog suda na desnoj nozi da ne bi došlo do razvoja gangrene ili do ishemije stopala”, kaže dr Ćulafić, naglašavajući da će obje intervencije da uradi istovremeno.

Ljekari su već kraj operacionog stola, pacijent je pripremljen za operaciju. Primio je ljekove za razrjeđenje krvi, da ne bi došlo do stvaranja tromba ili ugrušaka, jer ti sistemi koji se uvode u krvni sud mogu da naprave ugrušak. Zato se i pacijenti pripreme dobro prije intervencije, u toku intervencije daje im se određena terapija da ne bi zbog balona i stentova, koji ostaju u tijelu, došlo do stvaranja tromba.

“Čistimo operativno polje u preponi gdje se nalazi krvni sud. Na tom mjestu vršimo uvod iglom, kroz tu iglu plasiramo vodeću žicu, preko nje sisteme mikrokatetera i katetera, koji imaju svoju dužinu, da dođemo do mjesta gdje postoji suženje ili proširenje krvnog suda. Kad dođemo do tog mjesta, dovodimo balon na mjesto suženja krvnog suda, konkretno sad je u pitanju suženje karotide. Kod suženja karotide uradimo balondilataciju balonom i širimo krvni sud balonom”, objašnjava dr Ćulafić na samom početku operativnog zahvata.

Tokom operacije dr Ćulafić je u stalnoj komunikaciji sa svojim već uigranim timom, a povremeno razmijeni i po koju rečenicu s pacijentom, uglavnom uz pitanje “kako ste”. Fokusiran je na veliki ekran preko kojeg prati (a i mi s njim) put “vodeće žice” kroz šumu krvnih sudova. Naravno, pomno se prate i svi vitalni parametri pacijenta.

U trenutku kad dospije do ciljnog mjesta na karotidi, dr Ćulafić pokazuje arteriovensku malformaciju s lijeve strane.

“To je dominantna hemisfera. On je dešnjak i nama je cilj da AVM malformaciju zatvorimo. To je gomila krvnih sudova, ovdje se vidi, koja je njemu pravila tegobe i mogla je da napravi epilepsiju ili da dođe do krvarenja što bi po njega bilo fatalno. Evo, ovdje se vidi mikrokateter koji smo mi stavili da bismo došli do centra te AVM malformacije. To je taj vrh katetera koji se vidi ovdje, gde smo mi došli u sami centar AVM malformacije jer je cilj da se zatvore krvni sudovi i da se na taj način spriječe krvarenja i zatvori krvni sud koji nije funkcionalan. Evo, ja sam tačno došao do centra”, kaže u jednom trenutku dr Ćulafić.

Ubrzo potom, nefunkcionalni krvni sud je zatvoren, pacijent je dobio funkcionalne krvne sudove, ove sitnije, pokazuje na monitoru dr Ćulafić, to su funkcionalni krvni sudovi koji su dobri, a onaj koji nije dobar je isključen.

“Smatra se da nekad, kad se zatvore ti krvni sudovi koji nisu dobri, desi se da taj protok krvi koji je sada tamo gdje treba, zbog ubrzanog protoka može da napravi krvarenje. Mozak nije naviknut da ima taj dotok krvi jer je do sada išao kroz ovaj krvni sud koji nije dobar. I sad kad vi ovako zatvorite to, a dobio je on protok koji je za njega dobar, za mozak nekad i povećana količina kiseonika i krvi može da napravi problem. I zato ovdje treba biti oprezan”, ističe dr Ćulafić.

Poslije više od dva sata, operacija je upješno okončana, pacijent, ali i dr Ćulafić, su zadovoljni.

“Proširili smo krvni sud balonom, a onda smo kroz taj kateter, koji je već tu postavljen, plasirali stent i time obezbijedili potpuni protok kroz krvni sud”, konstatuje zadovoljno na samom kraju operacije dr Slobodan Ćulafić.

Pacijent će, poslije dva dana, otići kući i nastaviti sa svakodnevnim životom bez dosadašnjih rizika po zdravlje, a tim dr Ćulafića će nakon kratke pauze nastaviti sa operativnim planom za taj dan.

Kod moždanog udara najvažnije je vrijeme
Dr Slobodan Ćulafić upozorava da je ovdje riječ o preventivnim zahvatima.

“Kad dođe do moždanog udara, mora intervencija da se radi u prvih šest sati, kada su u pitanju karotidne arterije, a kada je u pitanju zadnja cirkulacija, to može i do deset sati. U takvim situacijama, sistemima katetera i mikrokatetera i sa specijalnim stentom ili uz aspiraciju izvuče se tromb iz krvnog suda koji je doveo do razvoja simptoma, do oduzetosti desne strane ili poremećaja govora ili poremećaja svijesti”, ističe dr Ćulafić.

Kad se to uradi na vrijeme, dodaje, onda u najvećem broju slučajeva pacijent ostane bez ozbiljnog neurološkog deficita.

“Kada su u pitanju aneurizme, pa dođe do krvarenja, polovina pacijenata premine. Ukoliko se intervencija odmah uradi, spriječi se da ne dođe do smrtnog ishoda”, naglašava dr Slobodan Ćulafić.

Veliki značaj angio sale

Prije nešto manje od tri godine, opšta bolnica Berane transformisana je u Kliničko-bolnički centar Berane. Tada je donijeta odluka da se počnu sprovoditi određene procedure tercijalnog nivoa zdravstvene zaštite kako bi usluge približili bolesnicima, posebno onima sa sjevera koji više ne bi morali da putuju za Podgoricu i druga mjesta.

Prema riječima dr Milorada Magdelinića, direktora KBC Berane, 2024. godine angio sala je počela s radom.

“U tom periodu za nešto manje od dvije godine zbrinuto je 2.334 bolesnika kardio programa i 57 bolesnika neuro programa. Angio sala radi svakodnevno. Prije godinu i po pokrenuli smo i neuroprogram u dogovoru sa doktorom Slobodanom Ćulafićem koji je počeo ovdje da radi i zbrinjava najsloženije intervencije, tako da zbrinjavamo bolesnike koji su ranije morali da putuju negdje vani, za Beograd, Tursku ili neke druge destinacije”, objašnjava dr Magdelinić.

U Beranama, prema njegovim riječima, zbrinjavaju se pacijenti pretežno sa sjevera, ali i dobrim dijelom i drugih djelova Crne Gore.

“Mi smo uključeni zajedno sa Kliničkim centrom Crne Gore da rješavamo liste čekanja. Za kardio program se više u Crnoj Gori ne čeka duže od mjesec dana, nego se u tom periodu zbrine sve, čime se mali broj zemalja može pohvaliti”, ističe direktor KBC Berane i dodaje, što se tiče neuro programa, ti bolesnici nisu zbrinjavani u Crnoj Gori.

“Dolaskom doktora Ćulafića stvorene su mogućnosti da se ti bolesnici zbrinjavaju na jedan kvalitetan način u Crnoj Gori. To je veliki benefit za pacijente da ne moraju da se izlažu dodatnim troškovima i maltretiranju cijele porodice putujući za Tursku ili negdje drugo. a, pored toga, i troškovi Fonda zdravstvenog osiguranja su znatno smanjeni kada se pacijenti zbrinu u Beranama. Tako da postoje benefiti i za bolesnike, i za ustanove, i uopšte za cijelu zajednicu, za Crnu Goru”, kazao je dr Magdelinić.

On naglašava da su procedure za neuro program veoma skupe, kao i potrošni material koji se koristi.

“Od samog otvaranja angio sale, aprila 2024. godine, Ministarstvo zdravlja i ministar Vojislav Šimun su maksimalno podržali ovaj program i, zahvaljujući njihovoj podršci, taj program smo još proširili na neuro program. Za sada to funkcioniše odlično, na opšte zadovoljstvo jer je ovo, kako se pokazalo, jedan od najboljih poteza u crnogorskom zdravstvu koji je napravljen”, ističe dr Milorad Magdelinić.

Specijalizacija u Americi

Dr Slobodan Ćulafić je rođen u Beranama gdje je završio osnovnu i srednju školu.

Diplomirao je na Medicinskom fakultetu u Beogradu. Nakon toga, 1988. godine, počeo je da radi u DZ u Podgorici. Poslije tri godine odlazi u Peć i tamo specijalizira urologiju. U Podgoricu se vraća 1993, a nakon završenog kursa iz vazduhoplovne medicine u Batajnici, počinje da radi na Vojnom aerodromu u Golubovcima kao ljekar za vojne pilote. Poslije dvije godine dobija specijalizaciju iz radiologije na VMA gdje je radio do 2012. Bio je radiolog na Institutu za radiologiju VMA u početku, zatim načelnik Odjeljenja za neuroradiologiju i tri godine načelnik radiologije Instituta za radiologiju VMA kao najmlađi načelnik u istoriji Instituta i potpukovnik u to vrijeme.

VMA napušta 2012. godine i prelazi u bolnicu “Sveti Sava” gdje je formirao odjeljenje za interventnu neuroradiologiju na kojem je bio i načelnik do 2021. godine kada u IKVB “Dedinje” formira Centar za vaskularna oboljenja mozga čiji je bio upravnik.

Stručno usavršavanje iz oblasti interventne neuroradiologije ili, kako kažu u SAD, endovaskularne hirurgije počeo je 2003. godine u Čikagu, na Rush Univerzitetu, zatim 2006. godine u Parizu, u Hospital Lariboisereu (odjeljenje neuroradiologije), a potom i u Hjustonu i Njujorku.

Kao konsultant radio je na Univerzitetu u Tuzli, u KC Niš, KC Kragujevac, KC u Novom Sadu, na Univerzitetu u Sofiji i Univerzitetu u Skoplju, kao i u Adži Bademu gdje je još uvijek konsultant.

Edukovao je brojne ljekare iz zemlje i inostranstva, među kojima kolege iz Kragujevca, tri neurohirurga iz Sofije, dva neurohirurga i interventog radiologa iz Skoplja, ljekare iz Sarajeva, Tuzle i Prištine.

Sve ove procedure dr Ćulafić je kao pionir uveo u Srbiju i region.

Prvu aneurizmu je uradio 2004. godine, arteriovensku malformaciju 2007, stenozu arterije bazilaris 2006. godine, liječenje moždanog udara 2008. dok je radio na VMA.

Liječenje akutnog moždanog udara uvodi 2014. godine u Bolnici “Sveti Sava” sa novim stentovima i aspiracionim kateterima, godinu dana prije nego je procedura zvanično uvedena u protokol u svijetu.

Piše: Vukašin Obradović (Vijesti)