Crna Gora decenijama gradi ekonomsku priču na turizmu, od mora i plaža do luksuznih hotela i sve skuplje turističke ponude. Dok se svake godine broje milioni dolazaka i milijarde eura prihoda od stranih gostiju, podaci o životnom standardu građana otvaraju potpuno drugačiju sliku – za veliki dio stanovništva sedam dana odmora van kuće nije standard, već finansijski nedostižan trošak.

Prema posljednjim dostupnim podacima Eurostata za Crnu Goru, čak 67,2 odsto stanovništva nije moglo finansijski da priušti sedam dana godišnjeg odmora van kuće. To znači da gotovo sedam od deset građana nije imalo dovoljno novca da sebi i svom domaćinstvu obezbijedi ono što se u većem dijelu Evrope smatra osnovnim pokazateljem materijalnog standarda.

Ovaj rezultat posebno dobija na težini kada se uporedi sa Evropskom unijom. Najnoviji Eurostatovi podaci objavljeni u julu 2026, a koji se odnose na 2025. godinu, pokazuju da 27,5 odsto stanovništva EU starijeg od 16 godina nije moglo da priušti sedmicu godišnjeg odmora van kuće. Drugim riječima, oko 72,5 odsto stanovništva EU imalo je finansijsku mogućnost da takav odmor priušti. U odnosu na 2024. godinu, udio građana koji ne mogu da plate sedmodnevni odmor povećan je za 0,5 procentnih poena, dok je u odnosu na 2015. ipak niži za 7,7 procentnih poena.

Razlika između Crne Gore i prosjeka EU iznosi gotovo 40 procentnih poena. U Crnoj Gori je, prema posljednjem dostupnom podatku, udio stanovništva koje ne može da priušti sedam dana odmora bio više nego dvostruko veći od prosjeka Evropske unije.

Paradoks je još izraženiji kada se pogleda značaj turizma za crnogorsku ekonomiju. Turizam je jedan od ključnih oslonaca domaće privrede, a prema podacima američkog Ministarstva trgovine, sektor predstavlja oko 30 odsto crnogorskog BDP-a. U 2024. godini Crnu Goru je posjetilo 2,61 miliona turista, koji su ostvarili 15,59 miliona noćenja, pri čemu su strani gosti činili 96 odsto ukupnih noćenja.

Podaci OECD-a dodatno potvrđuju koliko je turizam važan za crnogorsku ekonomiju. Prema njihovom izvještaju Tourism Trends and Policies 2026, prihodi od turizma u 2024. procijenjeni su na oko 1,5 milijardi eura, dok su putovanja činila 54,6 odsto ukupnog izvoza usluga Crne Gore. Dakle, zemlja čiji značajan dio ekonomije zavisi od novca koji turisti troše tokom odmora, istovremeno ima veliki broj građana koji sebi ne mogu da priušte odmor.

VELIKE RAZLIKE U DRŽAVAMA EU

Crna Gora u tome nije jedinstvena. I među članicama EU postoje velike razlike. Najnoviji Eurostatovi podaci pokazuju da je u 2025. godini najveći procenat građana koji nijesu mogli da priušte sedmodnevni odmor zabilježen u Rumuniji, gdje je takvih bilo 61,4 odsto. Slijedi Grčka sa 46,6 odsto, dok su Bugarska i Mađarska imale po 39,1 odsto.

Na drugom kraju evropske ljestvice nalaze se zemlje u kojima je odmor finansijski mnogo dostupniji. U Luksemburgu samo 10,6 odsto građana nije moglo da priušti sedmicu odmora, u Švedskoj 12,4 odsto, a u Holandiji 12,8 odsto. To znači da u tim državama gotovo devet od deset građana ima finansijsku mogućnost da priušti sedmodnevni odmor van kuće.

Hrvatska, koja je po turističkom modelu i zavisnosti od sezone znatno bliža Crnoj Gori, takođe pokazuje koliko je problem rasprostranjen u južnoj i jugoistočnoj Evropi. Prema podacima Eurostata za 2025. godinu, oko 33 odsto stanovnika Hrvatske nije moglo da priušti sedmodnevni godišnji odmor. To je otprilike svaki treći građanin.

Međutim, crnogorski rezultat od 67,2 odsto predstavlja mnogo dramatičniju sliku. U praktičnom smislu, to znači da za većinu građana godišnji odmor nije pitanje izbora destinacije, kvaliteta smještaja ili broja dana na moru, već pitanje da li uopšte postoji novac za sedam dana odsustva iz sopstvenog doma.

Posebno je važno naglasiti da Eurostatov indikator ne govori koliko je ljudi zaista otišlo na ljetovanje, već koliko domaćinstava ima finansijsku mogućnost da plati najmanje jednu sedmicu godišnjeg odmora van kuće. Ne podrazumijeva se ni odlazak u inostranstvo, niti određena kategorija hotela ili turističkog aranžmana. Riječ je o pokazatelju sposobnosti domaćinstva da podnese takav trošak.

Zato se iza podatka o 67,2 odsto ne krije samo pitanje ljetovanja. On govori mnogo šire o kupovnoj moći, raspoloživom dohotku i mogućnosti građana da plate trošak koji nije dio osnovne potrošnje. Kada gotovo sedam od deset ljudi nema dovoljno novca za sedam dana odmora, teško je govoriti o visokom životnom standardu samo na osnovu nominalnog rasta plata ili turističkog prometa.

CRNOGORSKI PARADOKS

Paradoks crnogorskog modela najbolje pokazuje to što se hoteli, apartmani, restorani i plaže tokom sezone pune gostima iz drugih zemalja, dok veliki dio domaćeg stanovništva zbog cijena ostaje kod kuće.Turizam tako postaje svojevrsna slika dvije Crne Gore. Jedne koja od turista očekuje da troše sve više i druge koja sve teže može da priušti da sama bude turista.

Upravo zato podatak Eurostata ne bi trebalo posmatrati samo kao statistiku o godišnjim odmorima. On je indikator društvene stvarnosti u kojoj se turistička ekonomija razvija brže nego mogućnost dijela stanovništva da učestvuje u njenoj potrošnji. Crna Gora može biti zemlja odmora za milione stranaca, ali prema dostupnim podacima, za većinu njenih građana sedmica odmora van kuće i dalje je luksuz koji mnogi ne mogu sebi da priušte.

Izvor: Standard